Nowelizacja Prawa zamówień publicznych, implementująca do polskiego porządku prawnego przełomowy wyrok TSUE z października 2024 roku (C-652/22), stanowi nowy fundament, na którym możemy budować partnerskie relacje na linii zamawiający-wykonawca. Jednak same ramy prawne to za mało. Dziś musimy postawić kolejny krok, jakim jest mądre wdrożenie koncepcji komponentu krajowego (ang. local content). Dla branży drogowej i wykonawców nawierzchni asfaltowych nie jest to kwestia protekcjonizmu, ale strategicznego bezpieczeństwa realizacji kontraktów i stabilności gospodarczej.

Komponent krajowy – energetyka wyznacza kierunek, drogownictwo musi dołączyć

Dyskusja o local content nabrała w ostatnim czasie rozpędu, głównie w kontekście budowy polskiej elektrowni jądrowej oraz transformacji sektora energetycznego. To tam, przy inwestycjach o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa, najgłośniej wybrzmiewa postulat maksymalizacji udziału polskich firm.

Jednak błędem byłoby ograniczanie tej debaty wyłącznie do atomu. Sektor infrastruktury drogowej stoi przed tymi samymi wyzwaniami. Czy przy realizacji kolejnych kluczowych odcinków sieci dróg polskie podmioty będą pełnoprawnymi partnerami, czy jedynie podwykonawcami walczącymi o płynność? Odpowiedź leży w sposobie, w jaki zdefiniujemy i wdrożymy komponent krajowy w każdym segmencie zamówień publicznych.

Definicja podmiotu krajowego – o co toczy się gra?

W dyskursie publicznym termin local content bywa mylnie utożsamiany z wykluczaniem podmiotów zagranicznych, co w świetle prawa unijnego jest niemożliwe. Zasady równego traktowania i konkurencyjności są nienaruszalne. Czym zatem jest komponent krajowy w nowoczesnym ujęciu?

Odpowiedzi dostarcza definicja przyjęta przez Polski Związek Pracodawców Budownictwa (PZPB). Zgodnie z nią, za „podmiot krajowy” należy uznać przedsiębiorstwo, które posiada siedzibę na terytorium RP, tutaj odprowadza podatek dochodowy (CIT) i ma swoje centrum decyzyjne, a także prowadzi realną, stabilną działalność w naszym kraju, angażując się w lokalny rynek.

Z pełną definicją proponowaną przez PZPB można się zapoznać na tej stronie.

Stworzenie preferencji dla tak zdefiniowanych podmiotów oznacza budowę systemu, w którym zyski z realizowanych inwestycji zostają w Polsce, zamiast trafiać poza granice kraju. To także gwarancja, że know-how i potencjał technologiczny będą rozwijane wewnątrz rodzimego rynku, a nie tylko importowane na czas trwania kontraktu. Nadrzędnym celem wprowadzenia komponentu krajowego jest racjonalne i odpowiedzialne wspieranie firm, które realnie budują wartość polskiej gospodarki.

Jak wspierać polski potencjał? Narzędzia są na stole

Polskie Prawo zamówień publicznych już teraz daje zamawiającym, w tym samorządom, oręż do wspierania tak rozumianego komponentu krajowego. Aby rynek stał się bardziej dostępny dla polskich wykonawców, kluczowe jest szersze stosowanie sprawdzonych mechanizmów:

• Podział zamówienia na części (pakietowanie): to najprostszy sposób na włączenie podmiotów krajowych do gry. Gigantyczne kontrakty naturalnie premiują międzynarodowe firmy, to jest spółki z dużym kapitałem, tym samym dyskwalifikując mniejsze podmioty.
• Stosowanie waloryzacji w kontraktach: przy zmiennych cenach surowców, zwłaszcza w kontraktach typu „projektuj i buduj”, waloryzacja ma ogromne znaczenie dla zapewnienia ciągłości realizowanej inwestycji.
• Kryteria jakościowe: opis przedmiotu zamówienia musi być jednoznaczny i powinien obejmować również okres gwarancji. Premiowane powinny być firmy, które są obecne na rynku polskim i zamierzają na tym rynku pozostać w dłuższej perspektywie.
• Likwidacja barier prawnych: ten postulat jest niezwykle ważny w kontekście uzyskiwania administracyjnych decyzji środowiskowych związanych z procesem inwestycyjnym.

Stanowisko PSWNA – komponent krajowy jest szansą na rozwój polskiego biznesu

Wspieranie polskiego biznesu to nie tylko technika przetargowa – to przede wszystkim dbałość o naszą gospodarkę. Polskie Stowarzyszenie Wykonawców Nawierzchni Asfaltowych popiera działania zmierzające do zwiększenia zaangażowania udziału krajowych przedsiębiorstw w projektach inwestycyjnych realizowanych przez spółki z udziałem Skarbu Państwa. Traktujmy koncepcję local content jak inwestycję w infrastrukturę gospodarczą kraju, wzmocnienie pozycji krajowych wykonawców poprzez mądrą definicję podmiotu.

Zdaniem Prezes PSWNA dr Eweliny Karp-Kręglickiej: „Inicjatywa jak najszerszego angażowania komponentu krajowego przełoży się na wzrost produkcji, tworzenie nowych miejsc pracy i docelowo powinna stać się dźwignią rozwoju nowych technologii. Tego ostatniego w naszym kraju brakuje. Za sprawą zrównoważonego local contentu hasła ‘odporność’ i ‘konkurencyjność polskiej gospodarki’ mogą stać się realne”.

Tylko w ten sposób zapewnimy, że środki na inwestycje zbudują nie tylko drogi, ale i silną, odporną na wstrząsy polską branżę budowlaną.